Ο Ρυθμιστικός & Ελεγκτικός Ρόλος του Κράτους

Ο βασικότερος στόχος των ριζικών μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται και στο πολιτικό και στο οικονομικό σύστημα είναι ο περιορισμός της εξουσίας. Οι αρχές του δημοκρατικού Κράτους Δικαίου, όπως ο διαχωρισμός των εξουσιών, περιορίζουν την κρατική εξουσία. Οι αρχές της Κοινωνικής Οικονομίας της Αγοράς, όπως οι ανοιχτές αγορές, περιορίζουν και την ιδιωτική εξουσία. Ακριβώς σε αυτό πρέπει να συγκεντρώσει την προσοχή της η οικονομική πολιτική. Πρέπει να εμποδίζει ή τουλάχιστον να περιορίζει την εκμετάλλευση ιδιωτικών θέσεων εξουσίας, όχι αυξάνοντας την εξουσία του κράτους, αλλά επιβάλλοντας και ενισχύοντας τον ανταγωνισμό.

Για να εκτελέσει αυτό το σπουδαίο έργο, αντί να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα ιδιωτικά συμφέροντα, η εξουσία του ίδιου του κράτους για παρεμβάσεις στην οικονομία πρέπει να είναι περιορισμένη. Η οικονομική πολιτική πρέπει να διαμορφώσει το νομικό και θεσμικό πλαίσιο του οικονομικού συστήματος, όχι να καθοδηγεί την οικονομική δραστηριότητα. Αυτός ο περιορισμός της κρατικής δραστηριότητας θα περιορίσει την γραφειοκρατεία και την διαφθορά, που είναι τα πιο σημαντικά εμπόδια στις επενδύσεις. Η συνταγματική κατοχύρωση βασικών φορολογικών και δημοσιονομικών αρχών (π.χ. μέγιστος συντελεστής, απαγόρευση περαιώσεων, απαγόρευση πρωτογενών ελλειμμάτων κ.λπ.) είναι το ελάχιστο μέτρο για τη σταθερότητα της οικονομικής πολιτικής και του αναπτυξιακού πλαισίου.

Όμως, εκτός των απολύτως απαραίτητων θεσμικών μεταρρυθμίσεων, είναι επίσης απαραίτητη η πλήρης αλλαγή της νοοτροπίας και λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών και οργανισμών. Είναι, δηλαδή, απαραίτητο να επέλθει ο πολυσυζητημένος αλλά ουδέποτε εφαρμοσθείς εκσυγχρονισμός της καθημερινής λειτουργίας τους. Η πλήρης εφαρμογή μηχανογραφικών διαδικασιών, τόσο στις εσωτερικές διαδικασίες όσο και στις συναλλαγές με τους πολίτες, είναι μέτρο που μπορεί να υλοποιηθεί σε μια εύλογη περίοδο 3 ετών και να εξοικονομήσει τεράστιους πόρους.

Ένα άλλο συμπέρασμα είναι ότι το κράτος δεν πρέπει να ορίσει και να επιδοτήσει συγκεκριμένους «πυλώνες ανάπτυξης», αλλά να δημιουργήσει ένα πλαίσιο φιλικό για επενδύσεις σε όλα τα πεδία οικονομικής δραστηριότητος, καθώς να μην αποτρέπει τη δημιουργία νέων πεδίων οικονομικών δραστηριοτήτων.

Για να διατηρήσει και να ενισχύσει το κράτος την Κοινωνική Οικονομία της Αγοράς, δικαιολογούνται συγκεκριμένες παρεμβάσεις όπως:

i.   Έλεγχος μονοπωλίων:    Για την αποτελεσματική εποπτεία του ανταγωνισμού, σημαντικό δεν είναι τόσο πολύ ο αριθμός των επιχειρήσεων αλλά η συμπεριφορά τους και, κυρίως, η ελεύθερη και ανεμπόδιστη πρόσβαση στη συγκεκριμένη αγορά.

ii.  Αναδιανομή εισοδήματος:    Η κοινωνική συνοχή ευνοείται από μια περιορισμένη αναδιαμονή των εισοδημάτων που αποκτούνται από την ελεύθερη λειτουργία των αγορών. Πιο αποτελεσματική από το σημερινό χάος παροχών και προνομίων θα ήταν η πραγματική προστασία των ασθενέστερων με την εγγύηση ενός ελάχιστου επιπέδου διαβίωσης, που ισχύει για όλους τους νόμιμους κατοίκους με τις ίδιες προϋποθέσεις. Η αναδιανομή μπορεί να γίνει με ένα προοδευτικό σύστημα φορολογίας, αλλά, οπωσδήποτε, δεν πρέπει να ξεπεράσει το όριο πέραν του οποίου εξασθενούν τα κίνητρα για επενδύσεις.

iii. Διόρθωση εξωτερικών αποτελεσμάτων:    Αν μια οικονομική δραστηριότητα έχει συνέπειες σε τρίτους, δηλαδή αρνητικές εξωτερικές οικονομίες (ρύπανση, όχληση κ.λπ.), το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει και να αποκαθιστά την δημόσια τάξη. Βεβαίως, μέτρα που λειτουργούν μέσω του συστήματος τιμών (π.χ. περιορισμένα εμπορεύσιμα δικαιώματα ρύπανσης) είναι πιο αποτελεσματικά από την απλή απαγόρευση ή το διοικητικό έλεγχο συγκεκριμένων δραστηριοτήτων ή τεχνολογιών.